مقایسه روش‌های جراحی در انکیلوز مفصل گیجگاهی–فکی

مقدمه

هدف اصلی جراحی در انکیلوز مفصل گیجگاهی–فکی (TMJ Ankylosis)، بازگرداندن دامنه حرکتی فک، پیشگیری از عود بیماری و در نهایت، بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

محدودیت شدید بازشدگی دهان در این بیماران می‌تواند بر تغذیه، تکلم، بهداشت دهان، رشد صورت (در کودکان) و حتی سلامت روانی آن‌ها تأثیر منفی بگذارد.

با وجود پیشرفت‌های قابل‌توجه در تکنیک‌های جراحی، هنوز اختلاف‌نظر قابل‌توجهی درباره بهترین روش جراحی انکیلوز TMJ وجود دارد. انتخاب روش مناسب به عوامل متعددی مانند سن بیمار، شدت و نوع انکیلوز، سابقه عود و تجربه جراح بستگی دارد.

در این مقاله، شواهد علمی مربوط به رایج‌ترین روش‌های جراحی انکیلوز مفصل فک بررسی و با یکدیگر مقایسه می‌شوند.

Gap Arthroplasty (GA)

در روش Gap Arthroplasty، توده استخوانی یا فیبرو-استخوانی انکیلوتیک به‌طور کامل برداشته شده و یک فاصله استخوانی مشخص بین سطوح مفصلی ایجاد می‌شود.

این تکنیک یکی از قدیمی‌ترین و ساده‌ترین روش‌های جراحی انکیلوز TMJ محسوب می‌شود.

مزایای GA شامل سادگی تکنیک، زمان جراحی کوتاه‌تر و عدم نیاز به مواد بینابینی است.

با این حال، مطالعات نشان داده‌اند که این روش با محدودیت‌هایی همراه است:

• میزان بازشدگی دهان پس از جراحی معمولاً کمتر از روش IA است
• خطر عود، به‌ویژه در صورت عدم انجام فیزیوتراپی منظم، قابل توجه است
• در برخی بیماران، استخوان‌سازی مجدد در فضای ایجادشده مشاهده می‌شود

به همین دلیل، GA امروزه بیشتر در موارد انتخابی یا در شرایط خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

Interpositional Arthroplasty (IA)

در Interpositional Arthroplasty، پس از برداشت کامل توده انکیلوز، یک ماده بینابینی بین سطوح استخوانی قرار داده می‌شود.

این ماده می‌تواند شامل فلپ عضله تمپورالیس، گرافت چربی، فاشیا یا مواد زیستی دیگر باشد.

شواهد موجود نشان می‌دهد که IA نسبت به GA مزایای عملکردی بیشتری دارد:

• حداکثر بازشدگی دهان پس از جراحی به‌طور معناداری بیشتر است
• اگرچه تفاوت واضحی در میزان عود نسبت به GA گزارش نشده، اما کنترل عود در IA پایدارتر به نظر می‌رسد
• رضایت عملکردی بیماران و کیفیت زندگی پس از جراحی بالاتر است

به همین دلیل، IA در حال حاضر یکی از رایج‌ترین و ترجیح‌داده‌شده‌ترین روش‌های جراحی برای درمان انکیلوز مفصل فک محسوب می‌شود.

بازسازی مفصل و تعویض کامل TMJ

در موارد شدید، انکیلوزهای عودکننده یا در بیماران بالغ با تخریب گسترده مفصل، روش‌های ساده‌تر کافی نیستند.

در این شرایط، بازسازی مفصل یا تعویض کامل TMJ به‌عنوان گزینه درمانی مطرح می‌شود.

این بازسازی می‌تواند با استفاده از:

• گرافت دنده‌ای–غضروفی (Costochondral Graft)
• یا پروتزهای آلوپلاستیک به‌صورت Stock یا CAD/CAM

انجام شود.

مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از گرافت چربی در اطراف پروتز نقش مهمی در کاهش استخوان‌سازی ناخواسته و پیشگیری از عود انکیلوز دارد، به‌ویژه در بیماران با سابقه جراحی‌های متعدد.

نقش فیزیوتراپی در موفقیت درمان

صرف‌نظر از روش جراحی انتخاب‌شده، فیزیوتراپی زودهنگام، منظم و طولانی‌مدت یکی از حیاتی‌ترین عوامل موفقیت درمان انکیلوز TMJ است.

شروع زودهنگام تمرینات حرکتی، استفاده از ابزارهای بازکننده دهان و پایبندی بیمار به برنامه درمانی، تأثیر مستقیمی بر حفظ دامنه حرکتی و کاهش احتمال عود دارد.

در واقع، بدون فیزیوتراپی مناسب، حتی موفق‌ترین جراحی‌ها نیز ممکن است با شکست مواجه شوند.

جمع‌بندی

بر اساس شواهد موجود، Interpositional Arthroplasty (IA) در اغلب بیماران نتایج عملکردی مطلوب‌تری نسبت به Gap Arthroplasty (GA) ارائه می‌دهد.

با این حال، هیچ روش واحدی برای همه بیماران ایده‌آل نیست و انتخاب روش نهایی باید بر اساس:

• سن بیمار
• شدت و نوع انکیلوز
• سابقه عود
• شرایط بالینی و آناتومیک

انجام شود.

سوالات متداول: